Over de ‘klik’ tussen therapeut en cliënt, mistig professioneel handelen en klaptafels

Aan het einde van 2023 kijk ik naar een onzeker 2024. Door wat er allemaal gebeurde dit jaar, moet ik veel denken aan performancekunstenaar Marina Abramović. Misschien moet ik, zoals in The Artist is Present, in 2024 urenlang zwijgend tegenover verschillende hulpverleners op een stoel gaan zitten. The Client is Present. Liever nog: The Therapist is Present. Dat was dit jaar in mijn geval nogal problematisch.

Halverwege dit jaar verdween mijn therapeut, met wie ik al vijf jaar een therapeutische relatie deelde, plotseling van het toneel. Sindsdien heb ik hem niet meer gesproken; hij lijkt opgeslokt door het niets. Achter de schermen bleek er vijf jaar al van alles heel erg scheefgelopen. Voor de schermen, op het toneel, pal voor mijn neus, ook, trouwens. Ik dacht dat ik met mijn superantennes voor onveiligheid en andere narigheid toch wel… Maar, helaas.

Een jaar geleden keek ik nog verheugd terug op het jaar dat mijn boek uitkwam. Nu vind ik dat boek moeilijk te dragen. Ik was toen zo overtuigd van het belang van de ‘klik’ met je behandelaar. Nu zie ik óók het nadeel van die klik. Hoe een klik kan leiden tot een mist in het professionele handelen. Tot roekeloosheid. Tot zorgeloosheid, uiteindelijk. Hoe een klik kan uitmonden in iets wat beide partijen niet meer in de hand hebben – wat één partij in de hand zou moeten houden, want één partij is… toch… (jawel, de verantwoordelijke, de zorgdrager, enzovoorts, maar als die rollen beginnen te vervagen…).

‘Grensoverschrijdend gedrag gaat niet alleen over ongepaste intimiteiten, niet per definitie over een ongewenste aanraking,’ zei de vertegenwoordiger van organisatie X aan de telefoon. Dat het ook kan gaan over grensoverschrijding in de persoonlijke relatie, binnen en buiten de hulpverlenersrelatie, bijvoorbeeld, legde ze me uit. Dat levens door elkaar kunnen gaan lopen. In mezelf knikte wat.

Ik moet denken aan hoe vaak de klik me heeft geholpen, maar hoe vaak die me ook heeft ontregeld. Ik moet denken aan mijn volgende therapeut, die mijn proces na een aantal maanden uit alle goede bedoelingen had opgepakt. Ook omdat we die welbekende klik hebben. Maar ook daar ging iets mis. Ik moet denken aan hoe vaak de klik therapeuten aan kan zetten tot onzorgvuldige beslissingen.

Ik moet denken aan hoe ik, als ik eenmaal die klik met een therapeut heb, dichtbij genoeg maar zo ver weg mogelijk kan (of: moet) blijven. Ik moet denken aan hoe het de laatste jaren mijn taak is geweest om die balans in de gaten te houden, terwijl dat mijn taak niet had moeten zijn. Ik moet denken aan hoe dit alles te weinig, veel te weinig, aan bod komt in de spreekkamers van de ggz.

Ik moet opnieuw denken aan Marina Abramović en haar performancekunst. Aan hoe ze op haar 23e tijdens een performance nog geen regels stelde, nog geen kaders had. En zo het publiek vrijbrief gaf om met objecten haar te lijf te gaan. En hoe ze jaren later, tijdens The Artist is Present, had geleerd dat ze grenzen kon stellen aan de ontmoeting met het publiek. Ze zat verder weg, het publiek mocht haar niet meer aanraken, het gewelddadige en brute verdween. Dat maakte de ontmoetingen niet minder effectief. Juist niet. Je kunt jezelf niet wegmaken als de ander er duidelijk is. Regels, kaders en meer afstand leveren haar tijdens The Artist is Present mooiere ontmoetingen op. Omdat beide personen aanwezig, present, zijn.

Mocht ik in 2024 nog behandeling overwegen, dan kies ik boven een ‘klik’ met mijn therapeut een therapeut die aanwezig kan zijn bij zichzelf (dat het een het ander niet hoeft uit te sluiten, is op papier misschien wel zo, maar in de praktijk…). Ik kies liever meer kaders en regels dan onzorgvuldigheid en grenzeloosheid vanuit de noemer ‘klik’.

Mocht ik in 2024 nog behandeling overwegen, dan neem ik een klaptafel mee. Voor tussen de therapeut en mij in. En misschien wel nog een. En voor de zekerheid nog een. Een klik op afstand, met een stuk of drie klaptafels tussen ons in, wil ik nog wel proberen.