Zachte stemmen

𝘢𝘭𝘴 𝘫𝘦 𝘯𝘪𝘦𝘵 𝘱𝘳𝘢𝘢𝘵, 𝘥𝘢𝘯 𝘬𝘢𝘯 𝘪𝘬 𝘫𝘦 𝘯𝘪𝘦𝘵 𝘩𝘦𝘭𝘱𝘦𝘯…

Ik ben zachter gaan praten. Mijn stem minder gaan gebruiken. Ik was begin twintig toen ik voor het eerst in een te klein kamertje met een leidinggevende van een ggz-instelling zat. Toen ik mijn stem durfde te gebruiken. Omdat ik ergens een geluid in mij vond. Omdat ik niet begreep hoe er gehandeld was nadat een kliniekgenoot om hulp vroeg, geen hulp kreeg en hij er een dag later niet meer was.

De leidinggevende zei dat ik blijkbaar te gehecht was geraakt aan mijn kliniekgenoot. Of we misschien een romantische relatie hadden gehad. En of ik wel wist dat dat niet de bedoeling was.
Mijn stem verstilde.

Ik heb geleerd dat spreken risico’s heeft. Later, in de ggz, ontdekte ik dat het niet anders was. Mijn woorden vormden materiaal, waarmee dossiers zijn gevuld, conclusies zijn getrokken en diagnoses bevestigd. Mijn stem werd ingevuld als ontregeling, een onderdeel van mijn problematiek. Betrokkenheid werd verdacht, emoties gepathologiseerd, verzet gelezen als symptoom. Er werd geluisterd, ja — maar vooral om te toetsen of wat ik zei paste binnen wat al bedacht was. Wat niet paste, werd niet gehoord.

Wat ik niet zei, werd niet gezien.

In te kleine kamers en achter gesloten deuren gebruikte ik mijn stem steeds minder. Dat maakte me een ‘leukere patiënt’, merkte ik – achteraf. Vriendelijk, meegaand, iemand die zorg van harte gegund was. Zo trok ik hulpverleners aan die voorbij protocollen stapjes verder zetten. En stapjes dichterbij, voorbij grenzen. Ik had al vroeg geleerd dat niet klagen en niet spreken nabijheid opleverde. Trots klemde ik mijn kiezen op elkaar.

Wat ik niet zei, werd niet gezien. En alles in mij werd stiller.

Stilte als een manier van overleven. Om aanwezig te blijven zonder lastig te zijn. Niets zeggen is vaak veiliger.

Hoe kunnen we deze stille stemmen horen? Stemmen die niet kunnen klinken, die twijfelen, die hun woorden voorzichtig wegen. Stemmen van mensen die al zo vaak niet geloofd zijn dat ze hun taal hebben aangepast aan wat veilig voelt.

Het vraagt om goed te luisteren. En waar dat, volgens mij, begint, is bij zorgverleners die hun positie onder ogen zien: de macht om betekenis toe te kennen aan iemands verhaal.

(Geïnspireerd door een tekst van Universiteit van Humanistiek met Gustaaf Bos: ‘Als je goed kunt luisteren naar zachte stemmen heb je al veel bereikt’.)